شمال از شمالِ غربی

سینما و ادبیات ــ نوشته‌ها و ترجمه‌های نویسنده‌ی این وبلاگ را بی‌اجازه در هیچ سایت، وبلاگ و نشریه‌ای منتشر نکنید.

همه‌چیز می‌گذرد تو نمی‌گذری

 

 

 

   بی‌اعتمادی، انگار، نسبتِ نزدیکی با تنهایی دارد و کشفِ همین نسبتِ نزدیک، انگار، زیگمونت باومنِ جامعه‌شناس را به این نتیجه رساند که صمیمیت و نزدیکیِ آدم‌ها نتیجه‌ی اعتمادی‌ست که نثارِ هم می‌کنند؛ که اعتماد هم، انگار، در گذرِ سال‌ها کم‌رنگ می‌شود؛ رنگ‌پریده‌تر از قبل و روزی، بالأخره، بی‌اعتمادی آشکار می‌شود.

   حالا از اعتماد که حرف می‌زنیم، انگار، از چیزِ دیگری حرف می‌زنیم، چیزی که شباهتی به مفهومِ قدیمیِ فیلسوف‌ها ندارد؛ چیزِ دیگری‌ست مخصوصِ همین روز و روزگار. امّا همین اعتمادِ کم‌رنگ، همین اعتمادِ رنگِ‌روباخته هم غنیمتی‌ست که نباید از دستش داد.

   باومن نوشته همین اعتماد است که آدم‌ها را به‌هَم نزدیک می‌کند، امّا کافی‌ست اعتمادِ یکی به دیگری (یا دیگران) خدشه‌دار شود تا همه‌چیز به‌هَم بریزد و دنیای نه‌چندانِ بزرگِ آدم‌های این روزگار، کوچک‌تر از قبل شود. کسی که اعتمادی به دیگران ندارد تنها‌ست و تنهایی، انگار، راه‌ندادنِ دیگران است به خلوتِ خود. چکیده‌ی کلامِ زیگومنت باومن را می‌شود این‌جور خلاصه کرد که اعتماد کوچه‌ای یک‌طرفه نیست؛ خیابانی‌ست دوطرفه؛ خیابانِ شلوغی که از هر سوی سواری‌ها در رفت‌وآمدند.

   تصمیم با کسی‌ست که در میانه‌ی این خیابانِ شلوغ گرمِ راندن است؛ اگر ناگهان تردید کند و اعتمادش را به آن‌ها که پیش‌تر این مسیر را رفته‌اند از دست بدهد، چاره‌ای ندارد غیرِ این‌که جایی برای ایستادن پیدا کند. باید گوشه‌ای را برای ایستادن و ماندن انتخاب کند. امّا دیگرانی که از پشتِ‌سر می‌آیند، اعتنایی به این انتخاب نمی‌کنند. نتیجه‌ی بی‌اعتمادی، انگار، شک است و از دلِ شک، انگار، چیزی غیرِ تنهایی بیرون نمی‌آید.

   وارن اشمیت هم با آن صورتِ گرفته و درهمی که چشم‌به‌راهِ عقربه‌ی ساعت است تا پایانِ ساعتِ کارِ آخرین روزِ کاری‌اش را اعلام کند، آدمی‌ست مثلِ همه‌ی آدم‌ها و دوست دارد این روزِ آخر، همه‌چیز مثلِ روزهای قبل باشد. تأکیدِ فیلم روی پای‌بندی‌اش به اصول و قواعد، از همین‌جا شروع می‌شود و البته در طولِ فیلم، با تماشای اتّفاق‌های ریزودرشتی که برای اشمیت می‌افتند، می‌فهمیم معنای شکست در زندگی را هم خوب می‌فهمد، می‌فهمیم زندگی‌ِ او و همسرش هلن، یکی از آن زندگی‌هایی‌ست که فقط ادامه دارد، چون هردو طرف ترجیح داده‌اند باقیِ راه را هم بروند.

   اشمیت دوست دارد به اصول و قواعدِ بدونِ نتیجه وفادار بماند و، انگار، چیزی که برایش اهمیت دارد، همین اصول و قواعد هستند. در همه‌ی سال‌های زندگی، انگار، اشمیت به زندگی‌اش اعتقادی نداشته و ریشه‌ی بی‌علاقگی‌اش را به همسرش باید در چیزی به‌نامِ بی‌اعتمادی جست‌وجو کرد. اشمیت، خیال نمی‌کند کنارِ همسرش خوش و خرّم است، امّا از آن‌جا که زندگی هم اصول و قواعدی دارد، فکر می‌کند بهتر است این اصول و قواعد را زیرِ پا نگذارد. درعین‌حال آدمی مثلِ اشمیت حتّا راهِ اعتراض به این زندگی را بلد نیست و خیال می‌کند چاره‌ای ندارد غیرِ سوختن و ساختن. بعدِ مرگِ همسر است که از رازِ بزرگی باخبر می‌شود؛ چیزهایی را می‌فهمد که نفهمیدن‌شان بهتر است. و نتیجه‌ی این باخبرشدن بهُت است و حیرت. چه می‌شود کرد؟

   راهِ چاره، انگار پناه‌بردن به چیزی (کسی) دیگر است. کسبِ اعتمادِ دیگری. یکی در دوردست، یکی که می‌شود با روزی هفتادودو سِنت زندگی‌اش را نجات داد. و این یکی اندوگو امبوست؛ پسرکی در آفریقا. راهِ کنارآمدن با زندگی نوشتنِ نامه‌هایی‌ست به اندوگو و وارن اشمیت بَدَل می‌شود به بابا لنگ‌درازِ این جودی ابوتِ مذّکرِ آفریقایی و تقریباً همه‌ی رازهای زندگی‌اش را برای او آشکار می‌کند.

   چه‌کسی مَحرم‌تر از یکی که آدم را نمی‌شناسد و دستش به آدم نمی‌رسد؟ امّا وارن اشمیت هنوز چیزی کم دارد و سفرِ طولانی‌اش برای کشفِ همین چیز است؛ سفر که تمام می‌شود و به خانه برمی‌گردد، با انبوهِ نامه‌ها روبه‌رو می‌شود و بینِ نامه‌ها یکی هم درباره‌ی اندوگوست، این‌که بابتِ همه‌چیز متشکر است. کنارِ نامه، یک نقاشی هم هست؛ بچّه‌ای که دستِ بزرگ‌ترش را گرفته و هردو شاد و خندانند.

   حالا وارن اشمیت به نقاشی نگاه می‌کند و اشک به چشم‌هایش می‌آید. شروع می‌کند به گریه و اشک امانش نمی‌دهد.

   همین است؛ آدم باید به کسی اعتماد کند، باید تنهایی‌اش را کنار بزند و، گاهی، خلوتش را با کسی قسمت کند. چه فرقی می‌کند کسی در این نزدیکی باشد، یا کودکی در آن‌سوی جهان؟

   رمزِ زندگی همین است انگار.

ـــــــــــــــــــ  عنوانِ یادداشتْ نامِ نمایش‌نامه‌ای‌ست نوشته‌ی محّمد چرم‌شیر

 

   درباره‌ی اشمیت، ساخته‌ی الگزاندر پین

  
نویسنده : محسن آزرم ; ساعت ۱۱:٠٠ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢٦ آبان ۱۳٩٠