شُمال از شُمالِ غربی

سینما و ادبیات ـ نوشته‌ها و ترجمه‌های نویسنده‌ی این وبلاگ را بی‌اجازه در هیچ سایت، وبلاگ و نشریه‌ای منتشر نکنید.

تا نپنداری ز یادت غافلَم...

 

 


... همه‌چیز، شاید، از ذهنی به‌هم‌ریخته شروع می‌شود؛ ذهنی شلوغ و درهم؛‌ ذهنی که پُر از خاطره‌های پراکنده است؛ آدم‌هایی که رفته‌اند، آدم‌هایی که آمده‌اند؛ ذهنی که پُر از حرف‌های گفته‌ و حرف‌های شنیده است؛ حرف‌های وقت و بی‌وقت و حرف‌های ناگهانی. همه‌چیز، شاید، از همین حرف‌ها شروع می‌شود؛ از این حرف‌هایی که آدمی را بدبخت می‌کنند؛ به خاکِ سیاه می‌نشانند؛ نیست‌ و نابود می‌کنند و بعد دود می‌شوند و به هوا می‌روند. همه‌چیز، شاید، از تنهایی شروع می‌شود؛ از این‌که هیچ آدمی را نمی‌شود سراغ گرفت که طعمِ تنهایی را نچشیده باشد و نداند تنهایی، انگار، تقدیرِ آدمی‌ست. امّا تنهایی، انگار، فقط این نیست که آدمی دور از دیگران باشد و زیرِ سقفی که تنها به او تعلّق دارد روز را شب کند و شب را به صبح برساند و اعتنایی نکند که پشتِ پنجره‌های این خانه خیابانی هست و آدم‌هایی در این خیابان راه می‌روند و زندگی می‌کنند. تنهایی، انگار، در دلِ جمعیت هم آدمی را اسیرِ خودش می‌کند؛ وقتی آدمی چشم‌به‌راهِ تنهایی نیست؛ وقتی خیالَش راحت است و به چیزی غیرِ تنهایی فکر می‌کند. جرقّه‌ای، برقِ نگاهی، حرفی یا جمله‌ای و کلمه‌ای می‌تواند آدمی را به‌هم بریزد؛ برساندش به جایی‌که حس کند چاره‌ای غیرِ تنهایی نیست؛ که اصلاً چیزی غیرِ تنهایی نیست. می‌فهمد همدمی نیست؛ همدمی نبوده است. کسی که با تو حرف می‌زند، انگار، به چشمِ گوشی می‌بیندت که حرف‌هایش را باید بشنوی، امّا پای شنیدنِ حرف‌های تو که می‌رسد، می‌بینی غیب شده و رفته؛ انگار هیچ‌وقت نبوده. گاهی عاشق‌شدن هم، انگار، آدمی را تنها می‌کند؛ تنهاتر از روزهای قبلِ عاشقی. آدمی که دل به دلِ کسی می‌دهد، یعنی هوش و حواسش را صرفِ یکی می‌کند و از دیگران غافل می‌شود. غفلتِ خودخواسته است. دریغ‌کردنِ دیگران است از خود. امّا به چشمِ دیگران، شاید، این عاشق‌شدن چیزی شبیه توهین باشد و چه‌کسی از اهانتی که نثارش می‌شود خوشش می‌آید؟

داستانِ مونای زیرِ آفتابِ خوش‌خیالِ عصر هم، شاید، چیزی باشد شبیهِ همین: عاشق می‌شود؛ دل می‌دهد به شهریار و اعتنا نمی‌کند به سنّتِ اجدادی، از خانه طرد می‌شود، دینش را عوض می‌کند و دست‌آخر، عشقش او را رها می‌کند و می‌رسد به تنهایی. برای مونایی که خانواده‌اش،‌ نسل اندر نسل، دینِ دیگری داشته‌اند، دل‌سپردن به پسری مثلِ شهریار، لابد، کارِ آسانی نیست، کارِ عاقلانه‌ای هم نیست؛ اگر عقل دوراندیشی و احتیاط در همه‌چیز باشد. چگونه می‌شود قیدِ خانواده را زد و پشت‌پا زد به همه‌چیز و رفت سروقتِ خانه‌ای دیگر؟ امّا مونای این داستان اعتنایی به عقل نمی‌کند. هوش و حواسش پیشِ شهریاری‌ست که باید مثلِ شاهزاده‌ی قصّه‌ها او را از خانه‌ای قدیمی بیرون بیاورد و ببرد به قصرِ افسانه‌ها. امّا چه‌ حیف که افسانه‌ها فقط افسانه‌اند، داستانند و واقعیت ندارند. به زبان می‌آیند و دود می‌شوند و به هوا می‌روند. همین است که مونا وقتی چشم باز می‌کند، می‌بیند زندگی را باخته، همه‌چیز را باخته و تنهای تنها، گوشه‌ی خانه‌ای نشسته که خالی‌تر از هر چیزِ دیگری‌ست. این جایی‌ست که باید به گذشته‌اش فکر کند، زبانِ قدیم‌اش را به‌یاد بیاورد؛ «شالم علیخم»‌هایی را که دیگران می‌گفته‌اند، «گوییم»ی را که، وقت و بی‌وقت، وردِ زبان‌شان بوده،‌ «آسور» و «میصوا»یی که همیشه در گوشش بوده‌اند. چه‌قدر کلمه‌ها زیاد بوده‌اند و چه‌قدر این کلمه‌ها عجیب به‌نظر می‌رسند حالا که همه‌چیز را در این روزها به‌یاد می‌آورد.

زیرِ آفتابِ خوش‌خیالِ عصر داستانِ یک زندگیِ واقعی‌ست؛ داستانِ آدم‌هایی در تهرانِ این‌سال‌ها، همسایه‌هایی که حتّا نمی‌دانیم چه می‌گویند و چه می‌کنند و سرشان به چه چیزهایی گرم است و این کلمه‌هایی که می‌گویند از کجا آمده‌اند و خبر نداریم که در یکی از خانه‌های همین شهر، شاید، زنی هست که با چشم‌های باز خانه‌ی خالی‌اش را می‌بیند و اسیرِ ذهنِ به‌هم‌ریخته‌ای‌ست که فقط به یاد می‌آوَرَد.

زندگی، انگار، در گذشته ادامه دارد...

 

زیرِ آفتابِ خوش‌خیالِ عصر

جیران گاهان

نشرِ چشمه

  
نویسنده : مُحسنِ آزرم ; ساعت ۱٠:٤٠ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۱٦ اسفند ۱۳٩۱

زیرِ آفتابِ خوش‌خیالِ عصر


   شهریار با لبخند طرّه‌ای از موهایش را بیرون کشید و دورِ انگشتِ بلندش پیچاند. شهریار دوست داشت او مریض باشد و ببردش دکتر. دوست داشت ناراحت باشد و شهریار بغلش کند و دل‌داری‌اش بدهد. دوست داشت بگوید امروز زشت شده و شهریار بگوید نه عزیزم، برای من همیشه خوشگلی. دوست داشت او بخواند و شهریار بگوید تو از پریسا هم صدایت بهتر است. و او مریض می‌شد و ناراحت می‌شد و می‌گفت زشت شده و می‌خواند. بازیِ سرگرم‌کننده‌ای که برای شهریار خیلی جدّی بود. همان روزِ اوّل، توی مغاز‌ه‌ی شهریار، تصمیم گرفت شهریار عاشقش شود. جلسه‌ی چندم بود؟ آن‌طرفِ درِ مغازه ایستاد. آینه‌ی کوچکی از کیفش درآورد. کرم‌پودرِ سفید زد. روژِ لبِ کم‌رنگی زد. نغمه‌ی دورِ بیاتِ تُرک از مغازه‌ی شهریار می‌آمد. منتظر شد شهریار فرود بیاید و تو رفت.

   بعدِ تحریر: خیلی‌وقت بود که هیچ‌ کتابی، هیچ داستانی، این‌قدر مزّه نداده بود و خواندنش این‌قدر لذّت‌بخش نبود برای من و دوست اگر می‌بود لابد اوّلین کسی می‌بود که بعدِ خواندنِ زیرِ آفتابِ خوش‌خیالِ عصر گوشی را برمی‌داشتم و بهش خبر می‌دادم که کتابی درآمده که باید خواندش و چه‌خوب که نویسنده‌ی جوانی دارد و چه‌خوب که این نویسنده یک همچه استعدادی دارد و چه‌خوب که کتابِ اوّلش این‌قدر خواندنی‌ست و چه‌خوب که در این داستانِ خواندنی داستانِ آدم‌هایی را گفته که درباره‌شان کم می‌دانیم و چه‌خوب که داستانِ این آدم‌ها را به این خوبی گفته و چه‌خوب که موسیقیِ ایرانی را می‌شناسد این نویسنده و چه‌خوب که افسانه‌ی دخترِ نارنج‌وترنج را بلد است و چه‌خوب  که بعضی آدم‌ها نوشتن را دریغ نمی‌کنند از ما و چه‌خوب که یک همچه داستان‌هایی را می‌نویسند که بخوانیم و کِیف کنیم و لذّت ببریم و فکر کنیم که داستانِ بعدیِ نویسنده‌اش چی باید باشد و چه‌قدر باید صبر کنیم برای خواندنِ‌ِ این داستانِ بعدی و و کاش دوست می‌بود و نسخه‌ای از کتاب را می‌دادم دستش و بعد می‌نشستیم درباره‌ی مونا و ادنا و جواهرجان حرف می‌زدیم و خیلی‌وقت است که دلم برای دوست تنگ است و لابد همین است که داستانِ دل‌تنگیِ مونا این‌همه به‌مذاقم خوش آمده است و حالا که نیست باید اکتفا کنم به همین کتاب و به همین صفحه‌ها و به همین دل خوش کنم که نویسنده‌ای هست که خوب می‌نویسد و خوب‌نوشتن را بلد است و درست‌نوشتن را بلد است و کارِ اوّلش به‌چشمِ من کارستان است و حیف که نیست دوست و این داستان را نمی‌خواند...

   زیرِ آفتابِ خوش‌خیالِ عصر، جیران گاهان، نشر چشمه، بهار هشتادونُه، سه‌هزار تومان

   +

   یک توضیح: دوستِ نادیده‌ای، در پیغامی خصوصی، نوشته بود که کاش نقدی، ریویویی، یادداشتِ تحلیلی‌ای، درباره‌ی این رمان می‌نوشتم. خب، دوست دارم این کار را بکنم؛ چون این تنها کتابی‌ست که این‌روزها دوبار پُشتِ هم آن‌را خوانده‌ام. دارم فکر می‌کنم اگر نافه‌ای در کار بود، حتماً آن‌جا می‌نویسم درباره‌اش، یا اصلاً همین‌جا، توی همین وبلاگ. خلاصه که خواندنش را توصیه می‌کنم.

  
نویسنده : مُحسنِ آزرم ; ساعت ٩:٠٠ ‎ب.ظ روز شنبه ۱٩ تیر ۱۳۸٩