شُمال از شُمالِ غربی

سینما و ادبیات ـ نوشته‌ها و ترجمه‌های نویسنده‌ی این وبلاگ را بی‌اجازه در هیچ سایت، وبلاگ و نشریه‌ای منتشر نکنید.

فیلم ‌دیدن در زمانه‌ی عسرت

 

 

 

حقیقت این است که حرفِ آخر را باید اوّلِ کار زد؛ این‌که سالِ ١٣٩١ سالِ خوبی برای سینمای ایران نبود؛ به چند دلیل که البته هیچ کدامِ این دلیل‌ها ربطی به تماشاگرانی نداشت که مشتاقِ فیلم‌های خوب بودند و امید بسته بودند به تماشای فیلم‌هایی بهتر و دل خوش کرده بودند به این‌که وقتی سینمای ایران صاحبِ جداییِ نادر از سیمین باشد و منزلتی جهانی پیدا کند و بر صدر بنشیند و قدر ببیند، لابد وضعیتش از آن‌چه هست بهتر می‌شود و روزهای بهتری را می‌گذراند. امّا باید دریغ و حسرت و افسوس خورد برای سینمایی که هر روز نحیف‌تر و کم‌رمق‌تر از پیش می‌شود و در میانه‌ی دعواهای گوناگون و جدال‌های غریب و دور از ذهن به دستِ فراموشی سپرده می‌شود.

حقیقت این است که سالِ ١٣٩١ (دست‌کم در این سال‌ها) بدترین سالِ سینمای ایران بوده؛ فیلم‌های خوب روی پرده‌ی سینما نیامده‌اند؛ یا اگر آمده‌اند عمرشان کوتاه بوده و جای‌شان را سپرده‌اند به فیلم‌های کم‌مایه‌ای که هیچ معلوم نیست چرا تولید می‌شوند وقتی تماشاگران هم دیگر به تماشای‌شان نمی‌روند. وقتی فیلم‌های سوپراستارِ سابقِ سینمای ایران روی پرده می‌آیند و فروش‌شان حتّا به اندازه‌ی دستمزدِ این سوپراستار نیست، یعنی چیزی در این سینما تغییر کرده. چیزی که تماشاگرانِ سینما می‌خواسته‌اند فیلمِ خوب بوده، نه ظاهری جذّاب، وگرنه ظاهرِ جذّاب را می‌شود در شبکه‌های مختلفِ ماهواره‌ای دید و اصلاً بی‌علاقه‌ شدنِ تماشاگرانِ سینمای ایران به این سوپراستارها و فیلم‌های کم‌رمق است که آن‌ها را به تماشای سریال‌های رنگ‌ووارنگِ شبکه‌های ماهواره‌ای علاقه‌مند می‌کند. چیزی که در آن سریال‌ها به حدّ کفایت می‌بینند داستان است؛ انواعِ داستان و تماشای انواعِ شخصیت‌ها؛ در حالی که سینمای ایران روز به روز دارد کم‌داستان‌تر می‌شود و شخصیت‌هایش (اگر بشود نامِ شخصیت را روی‌شان گذاشت) مدام شبیه‌تر می‌شوند به یک‌دیگر و البته این شبیه‌ شدن بی‌دلیل نیست وقتی بازیگرانی پیدا می‌شوند که ترجیح می‌دهند دستمزدی چندصد میلیونی بگیرند و بازی کنند و بروند و اعتنا نکنند به این‌که نتیجه‌ی کار اصلاً فیلمِ خوبی از آب درمی‌آید یا نه.

حقیقت این است که سینمای دولتی در ایران به بن‌بست رسیده و نتیجه‌ی کار این سینما همین فیلم‌هایی است که بی‌دلیل ساخته می‌شوند؛ دستمزدی به عواملِ فیلم می‌رسد و بعد فیلم را روی پرده‌ی سینماها می‌فرستند و فیلم‌ها بی‌آن‌که فروش کنند از پرده‌ی سینما پایین می‌آید و جای‌شان را به فیلم‌های بی‌دلیلِ دیگری می‌دهند. سینما حتّا اگر قرار به دولتی بودنش باشد، اوّلین اصل را نباید فراموش کند؛ جذبِ تماشاگرانی که مدت‌ها است بادلیل و بی‌دلیل روی خوشی به سینمای ایران نشان نمی‌دهند. حقیقت این است که این تماشاگران حق دارند؛ چرا باید چند هزار تومان پولِ بلیت را صرفِ فیلمی کنند که اصلاً فیلم نیست؟ و چرا باید دل خوش کنند به این‌که سینمای ایران ممکن است دوباره در مسیرِ بهتری بیفتد (چگونه؟) و فیلم‌هایی تولید کند که ‌نه‌تنها به یک‌ بار دیدن می‌ارزند که می‌شود چند بار تماشای‌شان کرد (چرا؟) و از دیدن‌شان لذّت برد (واقعاً؟) و هیچ بهانه‌ای نگرفت. وضعیتِ سینمای دولتی را می‌شد در جشنواره‌ی فیلمِ فجر هم دید؛ انبوهِ فیلم‌های کم‌رمقی که تماشاگر نداشتند. سینما بدونِ تماشاگر معنا ندارد و فیلم‌های دولتی مدت‌ها است که بدونِ تماشاگر مانده‌اند؛ نه زنگِ سینمای مدرسه‌ها کمکی به این فیلم‌ها کرده و نه بلیت‌های نیم‌بها و رایگانِ اهدایی. سالن‌ها خالی می‌مانند؛ آن‌قدر که اگر به سینما بروید (سینمایی در مرکزِ شهر؛ شما فکر کنید سینمایی که به نهادی فرهنگی/ هنری تعلّق دارد) و فقط سه نفر باشید، پولِ بلیت را پس می‌دهند و می‌گویند فیلم را که نمی‌شود برای سه نفر نمایش داد. حق با سینمادار است. دست‌کم این‌جا حق با سینمادار است که نمی‌خواهد برق را بی‌خودی مصرف کند و ترجیح می‌دهد آخرِ ماه قبضِ برقش رقمِ کم‌تری را نشان بدهد.

حقیقت این است که سینمای ایران پا به روزهای عسرت گذاشته؛ روزهای درماندگی و هیچ‌کدام از فرمول‌های تکرارشده در سال‌های قبل جواب‌گو نیست. پیش‌تر تهیه‌کننده‌هایی بودند که ادعا می‌کردند نبضِ بازار را در دست دارند و سلیقه‌ی مردم را می‌شناسند و می‌دانند مردم از چه فیلم‌هایی خوش‌شان می‌آید و همین فیلم‌ها را تولید می‌کنند و مردم هم به تماشای این فیلم‌ها می‌روند و پایانِ سال که می‌رسد فروشِ بالای این فیلم‌ها نشان می‌دهد که حق با آن‌ها است. فیلم‌های سبُک و کم‌مایه در همه‌ی دنیا طرفدار دارد. هیچ‌کس هم قرار نیست همه‌ی روزهای سال را به تماشای برترین‌های تاریخ سینما بگذراند. همه‌ی تماشاگران روزی شاید از سرِ بی‌حوصلگی یا کنجکاوی یا به هر دلیلِ دیگری به تماشای فیلم‌های سبُک می‌نشینند، امّا اگر دوسوّم تولیدِ سینمایی کشوری همین فیلم‌های سبُک و کم‌مایه باشد، حتماً یک جای کار ایراد دارد. تازه این فیلم‌های سبُک و کم‌مایه هیچ اصالتی ندارند؛ تازه نیستند؛ کپی‌های بی‌کیفیت و شرم‌آوری هستند از فیلم‌های سبُک و کم‌مایه‌ی امریکایی و وقتی روی پرده‌ی سینماهای ایران جا خوش می‌کنند، چشمِ تماشاگر به مقادیرِ معتنابهی وقاحت و سبُک‌سری روشن می‌شود و هیچ معلوم نیست که مدیران و برنامه‌ریزانِ سازمانِ سینماییِ ایران که مدام در حالِ نقشه‌کشی برای سینمای ایران هستند و مسیرِ ریل‌ها را مدام جا به جا می‌کنند، وقتی قطارِ این فیلم‌های سبُک و کم‌مایه گذشته کجا بوده‌اند. بعید است قطارِ این فیلم‌ها با پوششی مبدّل گذر کرده باشد. تماشای صحنه‌ای از این فیلم‌های سبُک و کم‌مایه کافی است که بفهمیم مسیرِ ریل‌های تازه سینمای ایران و تماشاگرانش را به ته درّه هدایت می‌کند؛ درّه‌ای که عاقبتش نابودیِ سینمای ایران است و روی آوردن به انبوه فیلم‌های بی‌‌مایه‌ی تلویزیونی که معلوم نیست چرا در بخش‌های اصلیِ جشنواره‌ی فیلمِ فجر جای می‌گیرند.

حقیقت این است که پروژه‌ی فیلم‌های فاخر هم در این سال‌ها هیچ کمکی به سینمای ایران نکرده و این فاخر بودن اصلاً معلوم نیست از کجا واردِ سینمای ایران شده و اصلاً معلوم نیست چرا که مدیران و برنامه‌ریزانِ سینمای ایران خیال کرده‌اند فاخر بودن می‌تواند راهِ نجاتِ سینمای ایران باشد. سینمای فاخر فقط به بودجه‌های چند میلیاردی نیست؛ به دستمزدهای چندصد میلیونیِ بازیگرانِ این فیلم‌ها هم نیست؛ به چیزهای دیگری است که به هر دلیلی در سینمای ایران وجود ندارند. همه‌ی سرمایه‌ی چند میلیاردیِ فیلم‌های فاخر صرفِ جلوه‌های ویژه و تصویربرداری می‌شود، بی‌اعتنا به این‌که وضعیتِ فیلم‌نامه و داستان‌گویی در سینمای ایران مدّت‌ها است از مرحله‌ی بُحران هم رد شده و به وخامت رسیده. تعدادِ فیلم‌نامه‌های خوب روز به روز کم‌تر می‌شود و تعدادِ کارگردان‌هایی که پروژه‌های فاخر می‌سازند روز به روز بیش‌تر. نتیجه‌ی طبیعیِ این نگاه به سینما همین سالن‌های خالی است که ظاهراً خالی‌ بودنش در این سال‌ها مدام بیش‌تر شده است. از رقمِ فروش هم نباید حرف زد. قیمتِ بلیت آن‌قدر زیاد است که خود به خود فروش را بالاتر از حدّ طبیعی نشان می‌دهد.

حقیقت این است که سینمای ایران اگر راهِ نجاتی داشته باشد، این راه را سینماگرانِ مستقل می‌گشایند. با فیلم‌هایی مثلِ پلّه‌ی آخر [ساخته‌ی علی مصفّا] است که سینمای ایران نفس می‌کشد، تماشاگران را به سینما می‌کشاند و آن‌ها را امیدوار از درِ سینما بیرون می‌فرستد و این تماشاگران همان‌ها هستند که فیلم‌های فاخرِ موردِ حمایت را نیمه‌کاره رها می‌کنند و از سالن بیرون می‌زنند. تماشاگرانی که دیگر حوصله‌ی فیلم‌های به‌دردنخور را ندارند و با خودشان فکر می‌کنند چرا مدیران و برنامه‌ریزانِ سینمای ایران از فیلم‌های مستقل حمایت نمی‌کنند و چرا نمایشِ عمومیِ این فیلم‌ها را به آخرین روزهای سال منتقل می‌کنند. سالِ پیش در چنین روزهایی چیزهایی هست که نمی‌دانی [ساخته‌ی فردین صاحب‌الزمانی] روی پرده رفته بود و امسال نوبتِ پلّه‌ی آخر رسید.

امّا چه اهمیتی دارد؟ نامِ مدیران و برنامه‌ریزانِ سینمای ایران چند ماه بعد به دستِ فراموشی سپرده می‌شود، امّا نامِ پلّه‌ی آخر و علی مصفّا و لیلا حاتمی و گروهی که این فیلم را ساخته‌اند در حافظه‌ی تماشاگرانش می‌ماند. برای تماشاگرِ سینمای ایران چه اهمیتی دارد که نامِ مدیران و برنامه‌ریزان و ریل‌گذارانِ سینمای ایران را بداند؟ مهم این است که پلّه‌ی آخر را می‌بیند و لذّت می‌برد و خوش‌حال است که دست‌کم در این روزهای پایانیِ سالِ ١٣٩١ تماشاگرِ فیلمی دیدنی بوده که نه برچسبِ فاخر دارد و نه از حمایتِ مدیران و برنامه‌ریزان و ریل‌گذارانِ سینمای ایران بهره‌مند شده. مهم این است که سینمای مستقل ایران با همه‌ی این گرفتاری‌ها، با همه‌ی این سختی‌ها زنده است، نفس می‌کشد و تماشاگران را امیدوار می‌کند.

تماشای پلّه‌ی آخر؟ بله؛ این یک پیشنهادِ جدّی است برای همه‌ی شما که این یادداشت را خوانده‌اید و به سینمای مستقلِ غیردولتیِ ایران علاقه دارید.

 

ـــــ این یادداشت در شماره‌ی ٢٠ ماه‌نامه‌ی تجربه منتشر شده است.

  
نویسنده : مُحسنِ آزرم ; ساعت ٩:۳٠ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢۸ اسفند ۱۳٩۱

همان خانه

 

 

صفی یزدانیان: دیشب برای اولین بار پلّه‌ی آخر را در اکران عمومی دیدم. این بار با دیدن نماهای بیرونی خانه‌ی خسرو و لیلی، و با این آگاهی پیشینی که این همان خانه‌ی لیلای مهرجویی‌ست، فکر کردم دانستنِ یکی بودن این خانه‌ها، تا چه حد می‌تواند معنایی به کل اثر بیافزاید و تا کجا تنها نکته‌ای بیرون از متن است. ناگهان احساس کردم که هر آگاهی که از بیرون اثر هنری بیاید، خود به خود تبدیل به جزئی از متن می شود. و این نکته، چنان که گفتم، تنها یک حس و یک فرض است، تا حکم. نمی‌دانم. تنها می‌دانم که حالا این زوجِ بی‌فرزند دیگر را در همان خانه، به چشمی تازه نگاه می‌کنم.

 

ـــــ عنوان را نویسنده‌ی وبلاگ به نوشته‌ اضافه کرده.

  
نویسنده : مُحسنِ آزرم ; ساعت ٢:٤۳ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢۱ اسفند ۱۳٩۱

مرگ لب از لب باز نمی‌کند...

 

 

ــــــ پلّه‌ی آخر را اگر ندیده‌اید ببینید؛ معلوم نیست تا کِی

روی پرده‌ی سینماها باشد ــــــ

 

تنها مردگان‌اند که شکلِ مردن‌شان را می‌دانند.

هوارد بارکر

 

نکته‌ی مهم پلّه‌ی آخر انگار قطعیتی‌ست که از تماشاگر دریغ می‌شود و او را دست‌آخر با پازلی تنها می‌گذارد که باید خودش قطعه‌های پراکنده‌اش را کنارِ هم بنشاند و به نتیجه برسد؛ نتیجه‌ای که معلوم نیست قطعی باشد و معلوم نیست آن‌چه دست‌آخر نصیبش می‌شود، همه‌ی حقیقت باشد؛ به‌خصوص که راوی فیلم زنده نیست؛ مُرده است و این‌بار واقعاً مُرده؛ چون در روزهای زندگی هم انگار مُرده‌ی متحرکی بوده که به چشم نمی‌آمده؛ به چشمِ هیچ‌کس و هیچ هم سعی نمی‌کرده به چشم بیاید. بوده. با دیگران زندگی می‌کرده، ولی انگار نبوده.

چیزی که خسروِ فیلم را به زندگی نزدیک می‌کند مرگ است. تا خبری از مرگ نیست زندگی هم عادی و معمولی‌‌ست؛ کشدار و یک‌نواخت و هیچ‌چیزِ تازه‌ای در آن نیست. پای مرگِ که وسط می‌آید زندگی دوباره به چشم می‌آید. همین است. چیزی انگار قطعی‌تر از مرگ نیست و ‌چیزی انگار ناپایدار از زندگی نیست. خسرو بی‌اعتنا به مرگ سرش به زندگی گرم است و زندگی انگار چیزِ تازه‌ای برایش ندارد. خبرِ مرگ است که چشمش را به روی چیزهایی باز می‌کند کم‌تر می‌دیده؛ چیزهایی که کم‌تر سراغ‌شان می‌رفته. مرگ انگار کودکی را به یادش می‌‌آورد و اوّلین خاطره‌ی کودکی انگار اسکیت‌سواری‌ست. بچّه که بوده کفش‌های اسکیت‌ داشته و حالا که بزرگ شده اسکیتی برای خودش می‌خرد و با ترس و لرز، با دلهره، سواری می‌کند. اسکیت‌سواری هم البته چیزِ عجیبی‌ است؛ راه‌رفتن نیست؛ سرعت دارد و شتاب، ولی آدمی که در آستانه‌ی مرگ چه نیازی به شتاب دارد؟ قرار است کجا برود؟ که چی بشود؟ مُرده‌ی متحرّک عاقبت می‌میرد و چشم‌ها را برای همیشه می‌بندد و رازها همچنان به حیاتِ خود ادامه می‌دهند.

همیشه چیزهایی هست که دور از چشمِ آدمی اتّفاق می‌افتد و همیشه چیزهایی هست که گفته نمی‌شود؛ چیزهایی که کتمان می‌شود، پوشیده می‌شود و انگار که بوده و هست. مردِ مُرده به آرزوهایش می‌رسد و آخرین آرزو انگار بازیگری‌ست؛ یکی از سخت‌ترین کارها و حالا که روبه‌روی لیلی ایستاده، لیلی دیگر نمی‌خندد؛ دیالوگ‌ را آن‌طور که باید می‌گوید و بازی تمام می‌شود؛ اگر خیال کنیم بازی‌ها روزی تمام می‌شوند.

  
نویسنده : مُحسنِ آزرم ; ساعت ۱٠:٠٢ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۱٧ اسفند ۱۳٩۱

پلّه‌ی آخر را ببینید...

 

 

 

صفی یزدانیان: پلّه‌ی آخر فیلمی است که دوستانِ من ساخته‌اند و در دفتر مشترک‌مان [رود فیلم] تولید شده است. امّا این دلیلی نیست که دوستش دارم. سلیقه‌ی هنری‌ام براساسِ دوستی دگرگون نمی‌شود. دلم می‌خواهد مردم بروند و ببینندش. حتّا دلم می‌خواهد برایش متنی تبلیغی بنویسم. نمی‌خواهم با مظلوم‌نمایی‌ها و به قولِ این روزها با حاشیه‌ها برایش فضا ساخته شود. فیلمِ خوبی روی پرده است. با بازی ها و ساخت و فضایی درخشان. خیر و شر همیشه نه براساس معیارهای معنوی، که براساس کار و نوع نگرش به حرفه و سرمایه نمود می‌یابد. موفّقیتِ پلّه‌ی آخر برای من موفّقیتِ بخشِ «خیرِ» سینمای ایران است.

  
نویسنده : مُحسنِ آزرم ; ساعت ۱۱:٢۱ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٢ اسفند ۱۳٩۱

بازی‌های خنده‌دار

 


فیلمِ پلّه‌ی آخر فیلمی است به معنای واقعی مستقل که در وانفسای تولیدِ فیلم، با وجودِ همه‌ی مشکلات و بی‌پناهی‌ها، بدونِ حاشیه و مظلوم‌نمایی‌های مرسوم، برای اکران آماده شده است و اکنون بیش از یک ماه از امکانِ اکران خود را در اختلاف میانِ نهادهای مختلف از دست داده است. ریشه‌های اختلافاتِ موجود را نمی‌دانیم؛ فقط این را می‌دانیم که حقّ همه‌ی فیلم‌های ایرانی است که از امکانی یک‌سان، برای اکران در تمام سینماهای کشور، برخوردار باشند. این را نمی‌فهمیم که چه‌طور هزینه‌ی این اختلافات و گروکشی‌ها باید بر دوشِ این فیلم باز شود که نه مانندِ بسیاری از فیلم‌های موفّقِ تجاری می‌تواند حسرتی بر دلِ جناح مقابل بنشاند و نه دل‌گرمی و وابستگی‌ای به هیچ نهادی در جناحِ دیگر جبران زیان و خسارتش را تضمین می‌کند. نمی‌دانیم به کدام‌یک از طرفینِ دعوا باید اعتراض کرد و می‌دانیم که صدای‌مان به جایی نمی‌رسد. این، بی‌شک، تاوان و تنبیهی است برای مستقل بودنِ فیلمی که قربانیِ زورآزمایی دوستانِ سابق شده است.

این نامه‌ی کوتاهِ اعتراض‌آمیزِ علی مصفّا و لیلا حاتمی در آستانه‌ی اکرانِ فیلمِ پلّه‌ی آخر (که با عنوانِ تاوانِ مستقل بودن منتشر شد) نه اوّلین اعتراض به نظامِ پُرایرادِ اکرانِ فیلم‌ها است و نه آخرینِ آن‌ها؛ سال‌ها است که فیلم‌های مستقل راهی برای حضور بر پرده‌ی سینماها پیدا نمی‌کنند یا اگر فرصتی در اختیارشان قرار داده شود، نهایتاً، دو هفته است و فیلم اگر در آن دو هفته آن‌قدر نفروشد که مطلوبِ سینماداران و شورای صنفیِ نمایش است، قطعاً، از پرده‌ی سینما پایین کشیده می‌شود و فیلمی دیگر جایگزینش می‌شود. این همان کفِ فروشی است که سالی چند بار درباره‌اش حرف می‌زنند و هر بار که درباره‌اش حرف می‌زنند معلوم می‌شود قرار است فیلمی قربانیِ فیلم‌های دیگر شود. امّا نکته‌ی ظاهراً بدیهی و پیش‌پاافتاده‌ای که انگار کسی علاقه‌ای به حرف‌‌زدن درباره‌اش ندارد این است که فیلم‌های مستقل در آن دو هفته‌ بعید است به فروشِ مطلوبِ سینماداران و شورای صنفی برسند (اصلاً فروشِ مطلوب یعنی چه؟) و بعید است فرصت و موقعیتِ مناسبی برای تبلیغِ گسترده‌ی فیلم پیدا کنند. امّا این جدالی نابرابر یا درست‌تر این‌که جدالی شرم‌آور است که فیلم‌های مستقل را قربانی می‌کند تا فیلم‌های معمول و متداول فرصتِ بیش‌تری برای حضور پیدا کنند و به واسطه‌ی همین حضور است که دست‌آخر نتیجه می‌گیرند سلیقه‌ی سینماییِ تماشاگران چنان فیلم‌هایی است و فیلم‌های مستقل تماشاگری ندارند.

هیچ‌ فیلم‌سازی فیلم را صرفاً برای خوش‌آمدِ خودش نمی‌سازد؛ می‌سازدش برای آن‌که تماشاگران ببینند و پا به دنیای فیلم و دنیای فیلم‌ساز بگذارند؛ مثلِ داستان‌نویسی که داستان‌ را صرفاً برای خوش‌آمدِ خودش نمی‌نویسد؛ مثلِ نقّاشی که تابلو را صرفاً برای خوش‌آمدِ خودش نمی‌کِشد. هرچند در چنین مقایسه‌ای نباید از یاد بُرد که سینما گران‌تر از این‌ها است که بشود آن را صرفاً اسبابِ خوش‌آمدِ کارگردان دانست و پلّه‌ی آخر هم، مثلِ هر فیلمِ دیگری، به نیّتِ دیده شدن و روی پرده رفتن ساخته شده و قطعاً یکی از مهم‌ترین و بهترین فیلم‌های این چند سالِ سینمای ایران است؛ روایتِ تکان‌دهنده‌ای درباره‌ی خطّ باریکِ مرگ و زندگی و قطعیّتِ چیزی که انگار مهم‌ترین پرسشِ زندگی است.

امّا حاشیه‌هایی که در این ماه‌ها برای نمایشِ عمومیِ پلّه‌ی آخر پیش آمد، دوباره این حقیقتِ رسواکننده را به تماشا گذاشت که نظامِ اکرانِ فیلم در سینمای ایران ایرادهای بسیار دارد و انگار فقط فیلم‌هایی باید فرصت و موقعیتی برای نمایشِ عمومی پیدا کنند که شبیه فیلم‌های دیگرند و اگر فیلم‌سازی بخواهد خلافِ جریانِ معمولِ سینمای ایران حرکت کند و فیلمی بسازد که شبیه محصولاتِ بی‌کیفیتِ متداول و ای‌بسا یک‌بارمصرفِ سینمای ایران نباشد، چاره‌ای جز این ندارد که امیدی به اکرانِ عمومیِ فیلمش نبندد و نهایتاً دل خوش کند به این‌که می‌شود نسخه‌ی دی‌وی‌دیِ فیلم را منتشر کرد و در سوپرمارکت‌های سراسرِ کشور فروخت. این مصیبتی است که دامنِ بسیاری از فیلم‌های مستقلِ این سال‌ها را گرفته و بی آن‌که رنگِ پرده‌ی سینما را ببینند، هرکدام به دلیلی، سر از سوپرمارکت‌ها درآورده‌اند و حقیقت این است که نامِ این کار را باید مرگِ تدریجیِ سینمای مستقل و یک‌دست شدنِ سینمای ایران گذاشت؛ یک‌دست شدنی که البته به سودِ سینمای ایران نیست و فروشِ اندکِ فیلم‌های ظاهراً تجاری و ظاهراً خوش‌ساختی که اصلاً به نیّتِ بِفروش بودن و رکورد زدن ساخته شده‌اند نشان می‌دهد که تماشاگرانِ سینمای ایران هم مدّت‌ها است چشمِ امیدی به این سینمای ظاهراً خوش‌ساخت ندارند و حوصله‌شان از دیدنِ رفتارِ مضحکِ آدم‌هایی که روی پرده حرف‌های بی‌مزّه می‌زنند و کارهای بی‌مزّه‌تر می‌کنند سر رفته است. کمدی‌های سینمای ایران روز به روز بی‌کیفیت‌تر می‌شوند و سردرِ سینماها روز به روز بیش‌تر به هم شبیه می‌شوند؛ آن‌قدر که خیال می‌کنیم نمایشِ عمومیِ بعضی از این فیلم‌ها چند ماه و چند سال طول کشیده و خیال می‌کنیم همه‌ی این فیلم‌ها را یک نفر ساخته و خیال می‌کنیم همه‌ی این فیلم‌نامه‌ها را یک نفر نوشته و خیال می‌کنیم در همه‌ی این فیلم‌ها فقط چند بازیگر حضور داشته‌اند؛ بی‌ آن‌که نامِ حضورشان را بشود بازی گذاشت و بی‌ آن‌که نتیجه‌ی کارشان سینما باشد، یا اسبابِ سرگرمی و آسودگیِ خاطرِ تماشاگران باشد، یا بعد از یک‌بار دیدن در خاطرِ تماشاگری بماند که روی صندلیِ سینما نشسته و دل خوش کرده به این‌که قرار است فیلمی سینمایی ببیند و حیف که آن‌چه می‌بیند فیلم نیست و چه بهتر که این چیز فیلم نیست؛ چون فیلم و سینما اساساً چیز دیگری است؛ چیزی از جنس فیلم‌های مستقلی که کسی از آن‌ها حمایت نمی‌کند. در چنین موقعیتی فیلم‌های مستقل بیش از قبل قربانی می‌شوند؛ قربانیِ بی‌برنامگیِ آن‌ها که کارشان ظاهراً برنامه‌ریزیِ اکران است و کارشان ظاهراً این است که فرصتی برای تماشای فیلم‌ها به تماشاگران بدهند.

این‌جا است که می‌شود یادِ فیلمی افتاد که داستانِ خانواده‌ای سه نفره بود که راهی ویلای‌شان می‌شدند تا کمی استراحت و تفریح حال‌شان را بهتر کند. دو جوانِ ظاهراً موقّر از راه می‌رسند و ظاهراً چیزی جز چند تخم‌مرغ نمی‌خواهند، امّا هر چه بیش‌تر می‌گذرد این دو جوان دست به کارهای عجیب‌تری می‌زنند و بلایی به سر این خانواده می‌آورند و دماری از روزگارشان درمی‌آورند که شرحش مایه‌ی عذابِ روح و روانِ آدمی است. و انگار داستانِ تماشاگرانی که به سینما می‌روند تا از فیلم دیدن لذّت ببرند و داستانِ فیلم‌سازانی که اعتنایی به سینمای معمول و متداول نمی‌کنند و دنبالِ راهی برای فرار از این سینما هستند، دست‌کمی از این خانواده ندارد. همیشه آدم‌هایی از راه می‌رسند که خواسته‌ای کوچک دارند امّا کم‌کم ورق برمی‌گردد و پرده می‌افتد و نقاب از صورت برمی‌دارند و معلوم می‌شود خانواده اسیرِ دستِ آن‌ها شده. آدم از فردای خودش خبر ندارد، ولی همیشه باید راهی برای فرار کرد؛ برای تن ندادن به این وضعیت و همیشه تماشاگرانی هستند که تماشای پلّه‌ی آخر را به فیلم‌های دیگری که دست از سرِ پرده‌‌ی سینما برنمی‌دارد ترجیح بدهند و اگر چنین تماشاگرانی نباشند سینمای ایران واقعاً آخرین نفس‌هایش را خواهد کشید.   

 

ـــــ عنوانِ یادداشت، نامِ فیلمی است از میشائیل هانکه.‌

 

این یادداشت در شماره‌ی هجدهمِ ماه‌نامه‌ی تجربه منتشر شده است.

  
نویسنده : مُحسنِ آزرم ; ساعت ٦:٠٩ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱۸ دی ۱۳٩۱

به حُرمتِ اربعین...


 

 

علی مصفّا: در خبرها آمده بود شورای صنفی نمایش، به حُرمتِ اربعین، تحریم سینما آزادی را لغو کرد و حواله‌ی اکرانِ فیلمِ من و زیبا را صادر کرد. فیلمِ پلّه‌ی آخر که قراردادش را قبل از من و زیبا ثبت کرده بود و تاریخ هشتم آذر ماه برای اکرانش تعیین شده بود، به دلیل تحریمِ سینما آزادی توسط همین شورا بهترین فرصت برای اکرانش را از دست داد و بعد با پیشنهاد اکران در سینما فرهنگ از تاریخ سیزده دی مواجه شد که ما، به‌خاطر اکران نامناسب، ناقص، تک‌سئانس بودن و به صلاح‌دید پخش‌کننده‌ی محترم، آقای شایسته، آن را نپذیرفتیم و به آن اعتراض کردیم.

بلافاصله همین اکران در سینما فرهنگ به فیلم من و زیبا پیشنهاد شد که تهیه‌کننده‌ی محترم آن فیلم هم آن اکران را نپذیرفت و اعتراض کرد و پیرو آن شورای صنفی نمایش به‌یک‌باره تحریمِ سینما آزادی را فراموش کرد و با اکرانِ فیلمِ ایشان در سینما آزادی موافقت کرد و، با بی‌انصافیِ تمام، حقّ مسلّم و ثبت شده‌ی اکرانِ فیلمِ پلّه‌ی آخر در سینما آزادی را به فیلم دیگری واگذار کرد و به حُرمتِ اربعین حقّ مرا ضایع کردند.

  
نویسنده : مُحسنِ آزرم ; ساعت ۱۱:۳٤ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۱٤ دی ۱۳٩۱